Sprawdzanie
Szeroki Kadr
Poradnik: | 09.12.2008 | Początkujący | Powiększ tekst:

Programy tematyczne – zastosowania

Łukasz Kacperczyk

Dowiedz się, jak działają i do czego służą programy tematyczne.
Dodaj do schowka Komentarze: 9

Wstęp

W czasach, kiedy fotografowaliśmy jeszcze aparatami małoobrazkowymi, szczytem ułatwienia życia użytkownikowi był tryb Auto, w którym aparat sam wybierał czas otwarcia migawki i otwór przysłony. Rewolucja cyfrowa znacznie zwiększyła liczbę parametrów, które ustawia się przed wykonaniem zdjęcia, co rozszerzyło możliwości precyzyjnego dostosowania wyglądu fotografii do naszych upodobań. Dzięki zautomatyzowaniu wyboru takich parametrów, jak ekwiwalent czułości, kontrast i nasycenie kolorów oraz systemom takim jak rozpoznawanie twarzy możliwe stało się przygotowanie zestawów takich ustawień, które najlepiej sprawdzają się w konkretnej sytuacji. Tak powstały programy tematyczne, czyli łatwo identyfikowalne tryby automatycznej pracy aparatu, dostosowujące wszystkie ustawienia do fotografowanej sceny, dzięki czemu zdjęcia prosto z aparatu mogą być gotowe np. do wydrukowania, bez konieczności obróbki komputerowej. Programy tematyczne wpływają jednak nie tylko na parametry zmieniające wygląd obrazu – w niektórych wypadkach znacznie ułatwiają fotografowanie i wykonanie zdjęcia, o jakim marzymy.

Program programowi nierówny

Większość aparatów cyfrowych (wyłączając lustrzanki dla zawodowców) oferuje użytkownikom kilka automatycznych trybów pracy: Auto, Program i programy tematyczne. Pierwszy oddaje całą władzę aparatowi – użytkownik nie musi (a zazwyczaj nawet nie może) ustawiać żadnych parametrów.

Drugi to o wiele bardziej wszechstronna opcja, ponieważ aparat staje się odpowiedzialny jedynie za czas otwarcia migawki i przysłonę. Wszystkie pozostałe parametry (jak czułość, tryb pracy lampy błyskowej, nasycenie kolorów itp.) ustawia użytkownik. Jest to najlepszy wybór dla osób, które boją się korzystać z preselekcji czasu lub przysłony i trybu w pełni manualnego, ponieważ zazwyczaj Program umożliwia przesunięcie pary czas – przysłona za pomocą pokrętła nastawczego, zachowując tę samą ilość światła, która dociera do matrycy światłoczułej (mówimy wtedy o programie z fleksją). Dzięki temu fotograf ma duży wpływ na parametry zdjęcia, ale nie rezygnuje z pomocy aparatu przy wyborze odpowiednich parametrów ekspozycji.

Trzecia możliwość (czyli programy tematyczne) wymaga od użytkownika jedynie określenia, jaką sytuację fotografuje. Do wyboru jest od kilku do kilkunastu możliwości: sport, portret, krajobraz, plaża/śnieg itd. Niektórzy producenci przesadzają z liczbą opcji i zdarza się, że jest ich ponad 40 (!), ale to już naprawdę zbytek, który utrudnia, zamiast ułatwiać, fotografowanie. Znacznie szybciej byłoby samodzielnie ustawić parametry zdjęciowe, niż znaleźć w takim gąszczu program odpowiedni do danej sytuacji.

Programy tematyczne pozwalają szybko dostosować ustawienia aparatu do konkretnych sytuacji zdjęciowych, np. zachodu słońca.
Po lewej tarcza trybów pracy Nikona Coolpix P6000 – dostęp do programów tematycznych zapewnia pozycja SCENE, która wywołuje odpowiednie menu. Po prawej przykład z lustrzanki Nikon D90, która umożliwia wybór programu bezpośrednio na tarczy trybów.

Jeśli chodzi o poziom automatyzacji, programy tematyczne idą znacznie dalej niż program ogólny. Zmieniają bowiem nie tylko parametry ekspozycji (czas i przysłonę), ale też ISO (np. w trybie wysokiej czułości), balans bieli czy nasycenie kolorów (nawet selektywnie!). Dlatego ze wszystkich automatycznych trybów pracy aparatów cyfrowych to właśnie programy tematyczne pozwalają zapisać na karcie pamięci zdjęcia „gotowe”, czyli takie, których teoretycznie nie trzeba już obrabiać w komputerze.

Warto pamiętać, że niektóre programy tematyczne wpływają przede wszystkim na wygląd zdjęcia, zmieniając parametry obrazowe, podczas gdy inne ułatwiają samo fotografowanie – np. włączając system wykrywania twarzy w programie portretowym (co przyspiesza ustawienie ostrości na twarz portretowanej osoby) lub wybierając jak najkrótszy czas otwarcia migawki w programie sportowym (dzięki czemu unikniemy poruszenia zdjęcia).

Jest jeszcze jedna opcja, łącząca pełną automatykę z programami tematycznymi, ale o niej kilka słów później – w ramce.

Podpowiedzi

Wielu producentów decyduje się na dodatkowy krok ułatwiający korzystanie z programów tematycznych. Po wejściu w menu wyboru programu na ekranie wyświetlają się krótkie opisy zastosowań poszczególnych programów. Często towarzyszą im przykładowe zdjęcia. Dzięki temu nawet najbardziej początkujący użytkownik nie powinien mieć problemów z wybraniem trybu pracy odpowiedniego do danej sytuacji.

Automatyka

Gdyby podpowiedzi opisane w poprzedniej ramce okazały się niewystarczające, możemy skorzystać z coraz powszechniejszego „nadprogramu”, czyli trybu, który sam wybiera odpowiedni program tematyczny. Procesor aparatu przejmuje rolę użytkownika i na podstawie danych ze swoich systemów pomiarowych (np. pomiaru światła, wykrywania twarzy) sam identyfikuje fotografowaną scenę, a następnie dostosowuje do niej parametry zdjęciowe, decydując się na któryś z gotowych zestawów ustawień.

Konkrety

Sposób dostępu do programów tematycznych zależy od aparatu. W amatorskich lustrzankach cyfrowych wyboru dokonujemy zazwyczaj za pomocą tarczy trybów pracy umieszczonej na górnym panelu. W cyfrówkach kompaktowych również czasem występuje tarcza trybów, ale ze względu na wymiary aparatu zazwyczaj programy są dostępne dopiero po wybraniu ich z menu wywoływanego odpowiednim przyciskiem. Pierwszy sposób dostępu jest szybszy i wygodniejszy (daje m.in. bezpośredni podgląd ustawienia, które jest w danej chwili aktywne), ale menu też ma swoje zalety – pozwala choćby na znaczne zwiększenie wyboru programów (6–7 opcji na tarczy trybów to maksimum balansujące na granicy czytelności, podczas gdy w menu może ich być, ile dusza zapragnie).

Poniżej zamieszczamy krótkie opisy podstawowych programów tematycznych na przykładzie Nikona Coolpix P6000. Inne aparaty mogą się pod tym względem różnić, a każdy producent przyjmuje swoją filozofię. Jednak podstawowe założenia się nie zmieniają – szczegóły znajdziemy w instrukcji obsługi aparatu.

Portret

Służy do wykonywania zdjęć portretowych. Jeśli aparat jest wyposażony w system wykrywania twarzy, w tym programie włącza go automatycznie, dzięki czemu ustawia ostrość właśnie na twarze fotografowanych osób. Ustawienia parametrów obrazowych (kontrast, nasycenie barw itp.) są regulowane tak, by zapewnić jak najłagodniejsze i najwierniejsze oddanie koloru skóry. Aparat stara się ustawić jak najmniejszą liczbę przysłony, co w połączeniu z długą ogniskową (wybieranym już przez użytkownika ustawieniem tele) daje małą głębię ostrości, dzięki czemu wyodrębnia fotografowaną postać z nieostrego tła. Lampa błyskowa jest automatycznie ustawiana w tryb redukcji efektu czerwonych oczu.

Sport

Do fotografowania sportu. Aparat pracuje w trybie ciągłego autofocusa – ostrość jest ustawiana na bieżąco, do momentu naciśnięcia spustu migawki do połowy. Lampa błyskowa jest wyłączona ze względu na tryb seryjnej rejestracji zdjęć. Aparat stara się ustawić jak najkrótszy czas otwarcia migawki, żeby uniknąć poruszenia fotografowanego obiektu.

Portret nocny

Do wykonywania zdjęć portretowych nocą. Aparat korzysta z systemu wykrywania twarzy. Zdjęcia są wykonywane przy użyciu lampy błyskowej pracującej w trybie redukcji efektu czerwonych oczu. Należy skorzystać ze statywu lub solidnego podparcia, ponieważ fotografujemy przy długim czasie otwarcia migawki, niezbędnym do właściwego naświetlenia tła, do którego nie dotrze światło flesza. Ze względu na długi czas otwarcia migawki aktywowana jest funkcja redukcji szumów, co zwiększa odstęp między kolejnymi zdjęciami.

Plaża / śnieg

Do fotografowania na plaży, zaśnieżonych stokach górskich lub w innych sytuacjach, w których dominuje bardzo mocne światło (np. odbijające się od powierzchni wody). Wybór tego programu informuje aparat, że należy uważać na niedoświetlenie zdjęcia (duże jasne powierzchnie potrafią zmylić światłomierz). Program tematyczny Plaża/śnieg przyda się nie tylko nad morzem i na zaśnieżonych stokach, ale też zimą w mieście.

Krajobraz

Służy do fotografowania pejzaży, zarówno miejskich, jak i naturalnych. Ostrość jest ustawiana na nieskończoność. Lampa błyskowa jest wyłączona. Nasycenie kolorów i kontrast zostają podniesione, żeby zwiększyć atrakcyjność i wyrazistość zdjęcia.

Krajobraz nocny

Czyli fotografia pejzażowa nocą. Lampa błyskowa jest wyłączona. Aparat ustawia ostrość na nieskończoność. Długi czas otwarcia migawki wymusza skorzystanie ze statywu lub innego solidnego oparcia (np. ulicznej latarni) i aktywuje redukcję szumów.

Makro

Do fotografowania małych obiektów z małych odległości. Aparat automatycznie wybiera tryb ostrości „makro”, który umożliwia ostrzenie już od kilku centymetrów od przedniej soczewki obiektywu (w zależności od modelu aparatu i ustawień obiektywu). Lampa błyskowa pracuje w trybie automatycznym, ale należy pamiętać, że przy małych odległościach przedmiotowych światło wbudowanego flesza może zasłonić obiektyw, który rzuci cień na fotografowany przedmiot.

Zdjęcie pod światło

Przydatny, kiedy główne źródło światła znajduje się za fotografowanym obiektem. Aparat ustawia ostrość w centralnym punkcie AF i doświetla pierwszy plan wbudowaną lampą błyskową (błysk wymuszony).

Jak widać, producenci aparatów zadbali o to, żeby ze sprzętu ich marki mogły korzystać również osoby, które o fotografii wiedzą niewiele lub praktycznie nic. Wystarczy wówczas dopasować program tematyczny do sytuacji, którą fotografujemy. I nie ma nic złego w tym, że korzystamy z udogodnień możliwych dzięki rozwojowi techniki. Pamiętajmy jednak, że automatyka nie zrobi za nas wszystkiego i dopiero znajomość podstawowych zagadnień fotograficznych pozwoli świadomie skorzystać z dobrodziejstw techniki.

Uwaga!

Ponieważ programy tematyczne modyfikują wiele parametrów (takich jak nasycenie kolorów, wyostrzenie, kontrast), są bardzo destruktywne, jeśli chodzi o późniejszą obróbkę w komputerze. Program tematyczny plus JPEG to prawdziwie diabelska i, niestety, nierozłączna para – z jednej strony wspólnie tworzą „gotowe” zdjęcia, które od razu możemy pokazać znajomym, z drugiej muszą w tym celu odrzucić mnóstwo informacji obrazowych, które bardzo by się przydały, gdyby zdjęcie wymagało jednak pewnej korekty w programie graficznym. Uważajmy więc, by to pozornie pożyteczne marnotrawstwo nie uniemożliwiło osiągnięcia pożądanych rezultatów, zamiast je ułatwić.

Pułapka

Programy tematyczne zwalniają użytkownika z obowiązku wyboru parametrów zdjęciowych, które najlepiej sprawdzą się w danej sytuacji. Jednak prowadząc nas za rączkę, przykuwają się do nas kajdankami, czyli odbierają wolność wyboru. Decydując się na fotografowanie aparatem z ustawionym np. programem sportowym lub portretowym, godzimy się na zablokowanie pewnych parametrów i fakt, że aparat wybierze np. jak najkrótszy czas otwarcia migawki (w programie sportowym) lub będzie ustawiał ostrość w trybie wykrywania twarzy (w programie portretowym). Dlatego zawsze warto się zastanowić, czy na pewno jest sens korzystać z programu tematycznego, czy może lepiej byłoby wybrać ogólny tryb programowy, w którym użytkownik może zmieniać wszystkie parametry (poza czasem otwarcia migawki i przysłoną, rzecz jasna).

Masz propozycję na temat poradnika?: Napisz do nas
Oceń :

Zobacz podobne poradniki

rozwiń

Komentarze

Dudisrudi

Byłoby fajnie gdyby przy omówieniu poszczególnych programów znalazły się jeszcze przykłady oznaczeń tych programów w najczęściej występujących na rynku aparatach.
Pozdrawiam

mondoshawan

kiedyś wystarczyły  ustawienia iso, przysłony, odległośći i wymienny obiektyw o stałej ogniskowej a zdjęcia jak marzenie, a z tymi programami w cyfrowych  lustrzankach to taki bajer  dla dzieci neo...

Pamt

Pamt 2012-05-09 17:08:12

Jeśli od czegoś zacząć to na pewno od tego. Przydałaby się druga część tylko bardziej szczegółowa z kąkretnymi przykładami.

dziadekwstaniku

Programy tematyczne powinny znaleść się tylko w kompaktach ,bo lustrzanka przeznaczona jest raczej dla osób które chcą się  w fotografię zagłębiać a nie mieć zdjęcia na gotowo ponad to większość tych programów wymusza ustawienia przez które zdjęcia stają się nieciekawe np. niepotrzebnie wprowadzają w ruch lampę błyskową .

Dodaj komentarz

Ponieważ nie jesteś zalogowany, Twój wpis będzie musiał zostać zaakceptowany przez moderatora.

Dodaj swój post

sleeper

Kąt widzenia obiektywu i perspektywa – wszystko, co warto wiedzieć2018-06-15 20:03:37 sleeper

Wszystko super, tylko pominięta została całkowicie kwestia jakości zdjęcia. Jasne można robić…

peter

Iván Ferrero2018-06-15 19:29:18 peter

Przepiękne fotografie, nic dodać nic ująć :-)…

mapk

Twoje zdjęcia okiem ekspertów – czerwiec 20182018-06-12 13:01:56 mapk

Bardzo Państwu dziękuję za pozytywną i także konstruktywną informację zwrotną :) Właśnie…

anisko22

Światło punktowe2018-06-08 16:21:51 anisko22

Mnie bardzo podoba się zdjęcie karolina.bedlin :)…