02 Budowa mechaniczna korpusu

Każdy aparat (cyfrowy, analogowy, małoobrazkowy, średnio- lub wielkoformatowy) jest przede wszystkim idealnie zaciemnionym pudełkiem, które z jednej strony ma obiektyw rzucający obraz. Z drugiej znajduje się materiał światłoczuły, który ten obraz rejestruje: film lub matryca.

W wypadku lustrzanek, przeznaczonych dla różnych użytkowników i stosowanych w różnych warunkach, niezwykle istotna jest mechaniczna wytrzymałość pudełka, zwanego fachowo komorą lustra. Obecnie szkielet lustrzanki wykonuje się jako ciśnieniowy odlew ze stopu zwanego silumin. Jego głównym składnikiem jest lekkie i wytrzymałe aluminium, ale stop ten jest znacznie odporniejszy na utlenianie się niż czyste aluminium, co ma istotne znaczenie dla trwałości aparatu.

Dlaczego odlew? W ten sposób powstaje jednoelementowa struktura przestrzenna, wyróżniająca się ogromną sztywnością. Jest znacznie sztywniejsza niż konstrukcja o podobnym kształcie, ale skręcona śrubkami z pojedynczych płaskich elementów. Wyraźnie więc widać, że struktura lustrzanek w pewnym sensie wzoruje się na budowie karoserii samochodowej, która poprzez odpowiednią sztywność nadwozia gwarantuje bezpieczeństwo pasażerom. W lustrzance takich „pasażerów” jest sporo: matryca światłoczuła (przez niektórych producentów wyposażona w precyzyjny, ale delikatny mechanizm stabilizacji obrazu), mechanizm migawki, dziesiątki płytek z obwodami drukowanymi, monitor LCD, wyświetlacze LCD, gniazdo kart pamięci i wiele innych. To wystarczający powód, by zapewnić lustrzance mechaniczną solidność. Oczywiście wygląd szkieletu aparatu zależy od jego przeznaczenia. W prostych modelach amatorskich, które zwykle nie podlegają silnym obciążeniom i nie są stosowane z ciężkimi obiektywami, szkielet korpusu jest znacznie cieńszy i zredukowany do najpotrzebniejszych tylko elementów. W aparatach zawodowych, które muszą przetrwać wszystko i wszędzie, szkielet jest bardziej masywny. Inne gabaryty wpływają oczywiście zarówno na masę, jak i na cenę lustrzanki, ale „pancerność” korpusu jest zawsze dostosowana do jego przeznaczenia.

Poza szkieletem lustrzanki ważne funkcje spełnia również jej zewnętrzne poszycie. Po pierwsze – zapewnia odpowiednią ergonomię. O ile lustrzanki budowane do lat 80. ubiegłego wieku były po prostu kanciastymi puszkami, to późniejsze konstrukcje powoli zaczęły dopasowywać się do kształtu i rozmiarów ludzkiej dłoni. Odpowiednio wymodelowane powierzchnie, wykończone właściwą fakturą gwarantują, że aparat dobrze leży w ręku, wygodnie trzyma się go przy oku, a wszystkie elementy obsługi zostały odpowiednio rozmieszczone. Dobra ergonomia to także szybki dostęp do komory akumulatora i gniazda kart pamięci.

Kolejną istotną funkcją zewnętrznej obudowy jest ochrona wnętrza aparatu przed szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi, szczególnie takimi jak kurz i wilgoć. Na nic bowiem zda się bardzo wytrzymały korpus, jeśli elektronika aparatu zostanie uszkodzona przez zwarcia wywołane wilgocią lub zdjęcia będą rejestrowane przez zabrudzoną kurzem matrycę. O ile w prostych lustrzankach szczelność zapewnia jedynie odpowiednio ciasne spasowanie sąsiadujących ze sobą elementów, o tyle w lustrzankach bardziej zaawansowanych producenci nie szczędzą wysiłków, by każde połączenie, przełącznik, przycisk i pokrętło zostało zabezpieczone odpowiednią uszczelką. Nie możemy oczywiście mówić o wodoszczelności, niemniej każda lustrzanka z wyższej półki bez problemów zniesie sesję fotograficzną w ulewnym deszczu.

04 Mechanizm lustra, czyli dlaczego
właśnie „lustrzanka”

Kiedy zajrzymy do wnętrza lustrzanki przez bagnet, zobaczymy lustro – niezwykle charakterystyczny element, od którego lustrzanka wzięła swoją nazwę. Mechanizm ruchu lustra, obok mechanizmu migawki, jest najbardziej obciążonym podzespołem lustrzanki i przy jego produkcji, montażu i kalibracji wymagana jest niezwykła precyzja. Tuż przed każdą ekspozycją lustro unosi się ku górze, umożliwiając naświetlenie obrazem matrycy. Natychmiast po ekspozycji lustro opada, pozwalając na kontynuowanie obserwacji obrazu na matówce, pomiar ekspozycji i automatyczne ustawianie ostrości.

Napęd mechanizmu lustra stanowi silniczek elektryczny; w starych lustrzankach stosowany był napęd czysto mechaniczny, którego praca opierała się na odpowiednio napiętej sprężynie. We współczesnych lustrzankach środkowa część lustra jest półprzepuszczalna – ta część lustra oglądana z zewnątrz wydaje się ciemniejsza. Zdecydowana większość światła jest odbijana ku górze, gdzie promienie światła tworzą obraz na matówce. Jednak niewielka część światła przechodzi przez lustro i za nim trafia na kolejne, mniejsze lustro, które kieruje światło na moduł czujników odpowiedzialnych za automatyczne ustawianie ostrości. Im więcej pól ostrości ma aparat, tym większy musi był moduł pól AF. Potrzebne jest też większe lustro pomocnicze i większy półprzepuszczalny obszar na lustrze głównym.

06 Układ celowniczy, czyli droga swiatła do oka

Ostatnim charakterystycznym składnikiem lustrzanki jest układ celowniczy. Jego najistotniejsze elementy to: matówka, soczewka skupiająca, zwana kondensorem, oraz pryzmat pentagonalny (lub odpowiedni układ luster). Matówkę doskonale widać po zdjęciu obiektywu – czy to jej odbicie w głównym lustrze, czy gdy spojrzymy w stronę górnej części aparatu. Matówka to płaska, lekko zmatowiona płytka szklana, na którą rzucany jest obraz. Jej precyzyjne ustawienie względem lustra jest istotne dlatego, że ostry obraz na matówce musi odpowiadać ostremu obrazowi zarejestrowanemu przez matrycę. Na matówce naniesione jest koło pomiaru centralnie ważonego, mogą być także wyświetlane aktywne pola ostrości, linie kadrowania, ostrzeżenie o rozładowanym akumulatorze lub braku karty pamięci. Tego typu informacje podawane są w technologii LCD bezpośrednio na matówce.

Jeśli dobrze przyjrzeć się powierzchni matówki, można na niej zauważyć koncentryczne okręgi – w rzeczywistości górna powierzchnia matówki posiada nacięty specjalny raster podobny do soczewki Fresnela, który zapewnia równomierną jasność obrazu na całej powierzchni matówki. Bez tego rastra narożniki kadru byłyby zdecydowanie ciemniejsze, szczególnie przy użyciu obiektywów szerokokątnych. Zadaniem kolejnego elementu, czyli kondensora, jest skierowanie całej wiązki światła z matówki w stronę pryzmatu pentagonalnego.

Natomiast już 22 grudnia 2009 pierwszy artykuł z cyklu

Katalogowanie i archiwizacja zdjęć. Część 1. - Katalogowanie