01 Wstęp

O czym myślicie, słysząc określenie „fotografia wnętrz”? Pierwsze skojarzenia (przynajmniej dla fotografów w moim wieku) to oczywiście wielkoformatowy aparat na ławie optycznej i ręczny światłomierz. Fotografowanie wnętrz na długie lata zostało zawłaszczone przez osoby charakteryzujące się perfekcyjnym podejściem do techniki. Stąd te wszystkie dodatkowe lampy, praca z setką asystentów… Takie nastawienie jest oczywiście niezbędne, jeśli fotografujemy dla „Muratora” lub „Przeglądu Budowlanego”. Zastanówmy się jednak, czy wnętrz nie da się fotografować inaczej i w innym celu.

Portreciści zwykli mawiać, że oczy są zwierciadłem duszy. To bardzo wzruszające, jednak nie do końca prawdziwe. Moim zdaniem, fotografując czyjeś mieszkanie, możemy dowiedzieć się o tej osobie więcej niż z niejednego portretu. Podchodząc do wnętrz w ten sposób – czyli koncentrując się na oddaniu emocji i uczuć – nie musimy korzystać z profesjonalnego sprzętu ani wymagać od siebie technicznej perfekcji. Oczywiście nie namawiam do fotografowania niepościelonego łóżka i rozrzuconych skarpetek, których zdjęcia wymownie podkreślą, co myślicie o swoich ziomkach. Wystarczy obejrzeć kilka zdjęć Ewy Rubinstein, aby zrozumieć, jakie obrazy mam na myśli. Jej proste czarno-białe fotografie, robione manualnym aparatem, są głęboko ludzkie i pełne nastroju.

Warto spróbować fotografii wnętrz również dlatego, że wśród amatorów fotografujących cyfrą gatunek ten jest jeszcze nieodkrytą ziemią.

02 Sprzęt

Zanim jednak odkryjemy nieznane lądy i będziemy mogli pozwolić sobie na artystyczne eksperymenty, musimy nauczyć się fotografować wnętrza poprawnie pod względem technicznym. Niestety nawet w dobie w pełni zautomatyzowanej fotografii cyfrowej nie jest to łatwe. Fotografia wnętrz wymaga bowiem zrozumienia podstawowych fizycznych reguł rządzących zapisem nieruchomych obrazów. Tylko wtedy poradzimy sobie z technicznymi problemami, które wystąpią podczas fotografowania. Jakie to problemy?

03 Po pierwsze - ściany się walą!

Nasze oko jest tak skonstruowane, że wszystkie ściany trzymają dla niego pion. Od małego uczymy się, że podłoga jest pozioma, a ściany pionowe. Nawet jeśli patrzymy na wysokie budynki, zadzierając wysoko głowę, to widzimy pionowe ściany. „Widzimy” znaczy, że w naszym mózgu tworzymy sobie ich pionowy obraz (mimo że, na przykład, w moim mieszkaniu przed remontem nie było ani jednej pionowej ściany i ani jednego kąta prostego – ale to temat na inny artykuł…).

aparatu – przesuwamy jego czołówkę tak, by w kadrze zmieścił się cały interesujący nas kadr: pionowe linie ścian i mebli pozostają pionowe. Nikon produkuje trzy takie obiektywy, o ogniskowych 85, 45 i 24 mm. Problemem jest cena tych konstrukcji, ograniczająca ich wykorzystanie przez zwykłych zjadaczy chleba. Ja unikam przewracających się ścian za pomocą obiektywu szerokokątnego. Proste konstrukcje stałoogniskowe – 18, 20, 24 mm są zazwyczaj dobrze skorygowane i oddają linie proste jako linie proste. Fotografuję jak najszerszym obiektywem, trzymając aparat poziomo, a potem wycinam ze zbyt dużego kadru interesujący mnie fragment. W czasach matryc o rozdzielczości znacznie przekraczającej nasze potrzeby takie kadrowanie nie wpłynie w znaczący sposób na jakość odbitek.

Niezależnie od metody walki z walącymi się pionami trzeba po prostu pamiętać o tym problemie. Na zdjęciu, które zainteresuje widza treścią, i tak nikt nie będzie doszukiwać się drobnych uchybień.

04 Po drugie – jaki kolor
ma ta ściana?

Kolejnym problemem fotografujących we wnętrzach jest kwestia doboru odpowiedniego balansu bieli. Oświetlenie mojej maleńkiej kuchni pochodzi z czterech źródeł o różnej temperaturze barwowej. Mam tu: światło słoneczne wpadające przez okno, energooszczędną świetlówkę, żarówkę halogenową i wpadające z przedpokoju światło żarówek wolframowych. Czasem zdarza się, że rzeczywiście wykorzystuję wszystkie te źródła jednocześnie. Ich temperatura waha się od około 15000 K (oświetlona słońcem zacieniona ściana) do 3200 K (staroświecka żarówka). W jaki sposób otrzymać prawidłowo odwzorowane kolory? Nie ma prostej odpowiedzi. Abstrahując od konieczności fotografowania w trybie RAW, trzeba zdecydować, które ze źródeł ma być nadrzędne. Zazwyczaj będzie to źródło najsilniejsze. To pod jego kątem ustawiamy ekspozycję i balans bieli, a resztę traktujemy jako elementy wprowadzające nastrój. W dzisiejszych czasach warto pomyśleć o wykorzystaniu lamp błyskowych. I nie chodzi mi o profesjonalne modele studyjne, lecz o flesze przenośne, np. linii SB. Możliwość zdalnego ich wyzwalania pozwala na profesjonalne ustawienie świateł. Za pomocą dwóch lamp, których światło odbijamy od ścian, jesteśmy w stanie oświetlić bez nadmiernie ostrych cieni całkiem spore pomieszczenia.

05 Po trzecie – dlaczego na
dworze jest tak jasno?

Kwestia dużego kontrastu oświetlenia fotografowanych wnętrz łączy się z poprzednią. Trudno otrzymać przyzwoite zdjęcie, kiedy słoneczne światło wpadające przez okno jest dużo jaśniejsze od światła, które stanowi podstawę oświetlenia wnętrza. Mierząc ekspozycję, musimy wtedy zadecydować, co jest najważniejsze: czy widok za oknem, czy szczegóły wewnątrz pomieszczenia. Najbardziej naturalnie wyglądają zdjęcia, na których przestrzeń za oknem jest nieco jaśniejsza niż wnętrze pomieszczenia od środka. Dwie, trzy przysłony różnicy jasności pozwalają pokazać szczegóły. Nie ma nic gorszego niż okno, za którym wybuchła właśnie bomba atomowa. Przeraźliwie jasna plama zniszczy całą kompozycję. W jaki sposób jej uniknąć? Dzięki cierpliwości – czekając, aż na dworze się ściemni, lub przez zwiększenie intensywności świateł we wnętrzu (patrz wyżej: akapit o lampach błyskowych). Tertium non datur. Choć oczywiście można w ogóle zrezygnować z umieszczenia okna w kadrze.

Warto pamiętać o żyrandolach: kiedy zbyt jasne żarówki wejdą w kadr, na zdjęciu otrzymamy wypalone plamy.

Fotografowanie wnętrz jest jednym z najlepszych ćwiczeń pozwalających poznać działanie rozmaitych układów pomiaru światła nowoczesnych lustrzanek. Zachęcam do wykorzystania trybu punktowego w celu określenia różnic jasności poszczególnych części kadru.

Opisałem problemy związane z fotografowaniem wnętrz nie po to, by kogokolwiek zniechęcać. Ze wszystkim można sobie poradzić. Meble i ściany są cierpliwe i nie uciekną, zniechęcone, sprzed obiektywu. Niezależnie od naszej wrażliwości, pomysłowości i fotograficznego oka – wnętrza są motywem, który wymaga dużej kontroli nad techniką fotografowania. Nawet jeśli nie jest to nasz ulubiony gatunek fotografii, trudno znaleźć inny temat, dzięki któremu będziemy mogli nauczyć się równie dużo o samym świetle i sposobie jego rejestracji. A taka lekcja jest niezbędna dla wszystkich fotografujących. Przy okazji możemy zrobić naprawdę interesujące zdjęcia. To chyba powinno wystarczyć za rekomendację.