Fizyczne parametry obiektywu

Z technicznego punktu widzenia każdy obiektyw da się opisać za pomocą trzech wartości. Pierwszą jest ogniskowa. Każdy, kto ukończył szkołę podstawową, powinien pamiętać z lekcji fizyki doświadczenie polegające na skupianiu światła przez soczewkę. Im mniejsza odległość między soczewką a punktem, w którym skupia ona światło, tym krótsza jest jej ogniskowa. Obiektywy to układy kilku soczewek, więc i one mają swoją ogniskową. Ogniskowa obiektywu to wartość bezwzględna, podawana w milimetrach (choć pamiętam jeszcze stare konstrukcje, na których długość ogniskowej podana była w centymetrach). Kolejnym parametrem obiektywu jest otwór względny. Zależy on od ogniskowej i szerokości tzw. źrenicy wejściowej, czyli de facto najwęższego miejsca, przez które przechodzi światło tworzące obraz na matrycy. Nie mogę sobie odmówić podania wzoru:

otwór względny = średnica źrenicy wejściowej/ogniskowa

W praktyce otwór względny jest utożsamiany z jasnością, choć pojęć tych nie należy mylić. Jasność jest bowiem proporcjonalna do kwadratu źrenicy wejściowej i odwrotnie proporcjonalna do kwadratu ogniskowej. Czyli jasność to otwór względny do kwadratu. Warto zdać sobie sprawę z faktu, że otwór względny i jasność odpowiadają za maksymalną ilość światła padającego na matrycę. Ilość tego światła możemy zmniejszyć za pomocą

obiektywów w zależności od zmiany formatu matrycy. Dla lustrzanek Nikona jest to przelicznik 1,5x, Canon wymaga zmiany o 1,6x, zaś Sigma - 1,7x.

Zupełnie kosmiczne ogniskowe mają obiektywy małych kompaktów. Matryca 1/1,72” stosowana na przykład w aparacie Nikon Coolpix P6000 ma rozmiary 7,4 × 5,55 mm. Matryca Coolpiksa L18 ma rozmiary 5,75 × 4,31 mm. Znaczy to, że standardowy obiektyw tych aparatów ma ogniskową długości kilku milimetrów, zaś teleobiektywy - kilkunastu. Pożądaną cechą zdjęcia portretowego robionego za pomocą teleobiektywu jest niewielka głębia ostrości, a zależy ona przecież od długości ogniskowej. Tyle że tej prawdziwej, a nie „z przelicznika”. Skoro teleobiektyw kompaktu ma ogniskową w granicach 20-30 mm, nie da on nigdy małej głębi ostrości, którą znamy z obiektywów 200-300 mm stosowanych w lustrzankach. Jak widać, dokładne zrozumienie fizycznych uwarunkowań tworzenia obrazu pozwala na uniknięcie wielu rozczarowań. Nie będziemy wtedy wymagać od naszego aparatu rzeczy niemożliwych. Głębia ostrości zależy również od otworu względnego - pisaliśmy o tym w jednym z wcześniejszych artykułów.

Oprócz kąta widzenia z długością ogniskowej wiąże się jeszcze jedna kwestia. Moim zdaniem najistotniejsza z punktu widzenia kreatywnego fotografa. Zmiana ogniskowej pociąga za sobą zmianę odwzorowania perspektywy. O co chodzi? Kiedy spojrzymy na świat jednym okiem (warto zrobić takie ćwiczenie), dokładnie zdajemy sobie sprawę z odległości, jaka dzieli widziane przez nas obiekty. Przez całe życie uczymy się patrzeć za pomocą swoistego obiektywu standardowego - oko ludzkie ma bowiem taki właśnie kąt widzenia. Obiektywy o krótszej ogniskowej odwzorowują świat nieco inaczej - pierwszy plan jest tam dużo większy niż obiekty odległe. Patrząc na zdjęcia zrobione za pomocą obiektywów szerokokątnych, mamy wrażenie, że odległości między elementami kadru są większe niż w rzeczywistości. W wypadku teleobiektywów jest odwrotnie - długa ogniskowa zagęszcza perspektywę, wszystkie plany zdjęcia leżą blisko siebie.

Efektu tego nie wykorzystujemy ostatnio zbyt często - odkąd mamy w ręku zoomy, odechciało nam się bowiem chodzić z aparatem wokół fotografowanego obiektu. Wystarczy jednak wykonać poniższe ćwiczenie, aby przekonać się, że to właśnie manipulowanie perspektywą jest najbardziej istotną możliwością wpływu na zdjęcie, wynikającą ze zmiany ogniskowej.

Fotografia, jak żadna inna dziedzina sztuki, jest zależna od umiejętności technicznych. Jeśli fotograf nie rozumie fizycznych podstaw działania obiektywu, matrycy, filtra - na dobre zdjęcia może liczyć przez przypadek.