Katalogowanie i archiwizacja zdjęć. Część 1. - Katalogowanie
Zaprowadź porządek w swoim fotograficznym archiwum
- Tekst:Piotr Surmiak
- Zdjęcia:Piotr Surmiak
- Zobacz: Dyskusje o tym temacie
01 Wstęp
Cyfrowy zapis zdjęć, poza wieloma zaletami, ma też poważną wadę – pozwala na błyskawiczne wykonanie olbrzymiej liczby zdjęć. Pomijając ilość miejsca, jakie one zajmują, sporym problemem staje się szybkie przeglądanie tylu fotografii. Prędko okazuje się, że jeszcze większe kłopoty sprawia odszukanie plików ze zdjęciami wykonanymi jakiś czas wcześniej. Bez zachowania kilku podstawowych zasad możliwości oferowane przez same systemy operacyjne nie zdadzą się na wiele. Muszą o nich pamiętać nie tylko użytkownicy najpopularniejszych Windowsów, ale też osoby korzystające z systemów typu Mac OSX, które są znacznie lepiej przystosowane do obsługi zdjęć. Do pewnego stopnia możemy problem wyszukiwania zdjęć rozwiązać, stosując właściwe nazewnictwo folderów i samych plików. Jeżeli jednak intensywnie korzystamy z aparatu cyfrowego, niezbędne będzie wykorzystanie wydajnego programu do przeglądania i katalogowania zdjęć.
Flashplayer 44
02 Format zapisu zdjęć
Zanim zaczniemy fotografować, należy wybrać właściwy format zapisu zdjęć oraz ich kompresji. Wszystkie lustrzanki, a także bardziej zaawansowane kompakty, potrafią zapisywać zdjęcia w różnych formatach. Każdy z nich ma swoje wady i zalety. Przede wszystkim jednak różni je wielkość plików, jakie powstają przy wykonywaniu zdjęć. Jeżeli nasz aparat pozwala na użycie kilku różnych formatów zapisu, to dzięki wybraniu właściwej opcji możemy zaoszczędzić na karcie pamięci i później na dysku wiele miejsca.
RAW – dla pasjonatów i profesjonalistów
Pliki typu RAW zawierają dane pobrane bezpośrednio z matrycy i nieprzetwarzane przez elektronikę aparatu. Pozwala to na późniejsze uzyskanie efektów, które w aparacie osiąga się poprzez zmianę niektórych parametrów zapisu zdjęć. Z jednego zdjęcia możesz stworzyć fotografie różniące się ekspozycją, kontrastem, balansem bieli, kolorystyką. Pliki RAW zajmują dużo miejsca na dysku, a do ich przetwarzania niezbędne są zaawansowane programy graficzne. Na dodatek, w odróżnieniu od systemu Mac OSX, system Windows nie wyświetla podglądu tego typu plików, chyba że producent aparatu dołączył do niego odpowiedni program, który to umożliwi. Dlatego też z plików RAW korzystają zwykle profesjonaliści oraz pasjonaci, którzy zdecydują się na zakup odpowiednich programów i mają czas na zabawę ze zdjęciami. Ich zastosowanie umożliwia jednak uzyskanie obrazów, które trudno jest osiągnąć, posługując się samym aparatem.
TIF – do edycji i dalszego wykorzystania
Przy zapisie w formacie TIF aparat dokonuje konwersji danych z matrycy, ale zdjęcie nie traci na jakości i wszystkie detale zostają zachowane. Dane mogą być kompresowane, co zmniejsza rozmiar zdjęcia. W tym przypadku kompresja jest bezstratna i nie ma wpływu na wygląd zdjęcia. Format TIF używany jest w poligrafii i przy bardziej zaawansowanym przetwarzaniu zdjęć. Pozwala na tworzenie tzw. warstw z dodatkowymi obiektami lub efektami przekształcającymi wygląd zdjęcia. Pliki TIF odczytywane są przez większość programów graficznych, a także przez Windows. Ich podgląd jest więc widoczny bez specjalnego oprogramowania. Pliki te zajmują jednak sporo miejsca na dysku, więc użycie formatu TIF ma sens tylko wtedy, gdy chcemy przetwarzać zdjęcia w zaawansowany sposób lub stosować je w profesjonalnych publikacjach.
JPG – dla rodziny i przyjaciół
Zapis w formacie JPG pozwala kilkukrotnie zmniejszyć rozmiar plików dzięki użyciu kompresji stratnej. W jej trakcie piksele o zbliżonej kolorystyce zapisywane są jako jeden duży punkt. Możemy regulować stopień kompresji, czyli tolerancję na różnice w odcieniach kolorów. Im kompresja jest silniejsza, tym bardziej różnią się odcieniem punkty, które wejdą w skład obszaru o jednolitym kolorze. Powoduje to zlewanie się drobnych detali i pogorszenie jakości zdjęcia. Zbyt silna kompresja sprawia, że wyraźnie widać jednolite prostokąty zwane „artefaktami”. Dlatego też aparaty pozwalają na wybór jakości, z jaką zapisywane są zdjęcia w plikach JPG. Przy wysokiej jakości zapisu, gdy kompresja nie jest zbyt silna, trudno dostrzec utratę szczegółów bez dokładnego porównania ze zdjęciem nieskompresowanym.
Flashplayer 45
Nazwy folderów
Dzięki przegrywaniu zdjęć na dysk od razu po ich wykonaniu i nadawaniu folderom nazw opisujących ich zawartość, łatwiej znajdziesz w przyszłości potrzebne fotografie.
03 Podział na katalogi - podstawowe albumy na komputerze
Pamiętaj, aby zdjęcia jak najszybciej po ich wykonaniu zapisać na dysku twardym. Początkowo, przy niezbyt dużej liczbie fotografii można zachować porządek, umieszczając je za każdym razem w osobnych folderach. Nazwy folderów powinny wtedy określać miejsce, w którym wykonano zdjęcia, lub wydarzenia, jakie zostały na nich umieszczone.
Niektóre aparaty pozwalają na zmianę nazwy folderu, w którym zdjęcia są zapisywane na karcie. Jednak po przeniesieniu zdjęć na dysk najlepiej nazwę folderu rozbudować i zacząć od daty wykonania zdjęć. Należy ją zapisać w postaci rok – miesiąc – dzień. Dzięki temu foldery będą wyświetlane przez system operacyjny chronologicznie. Łatwo będzie odszukać zdjęcia wykonywane z okazji różnych wydarzeń, np. podczas wakacji, na przyjęciu urodzinowym, ślubie czy w czasie świąt. Oczywiście można też wykorzystać podfoldery, aby dodatkowo podzielić zdjęcia, chociażby zgodnie z ich zawartością. Mimo to przy większej liczbie plików trudne będzie wyszukanie zdjęć o podobnej tematyce, takich jak np. zachody słońca lub widoki różnych obiektów albo miejsc, w których często bywaliśmy. Będą one rozrzucone po różnych folderach, więc chcąc je odnaleźć, trzeba będzie przeszukać wiele katalogów.
04 Nazwy plików - zmiana nazw
Nie należy zapominać o zmianie nazwy zdjęć zapisanych na dysku. Dobrze jest od razu zawrzeć w nazwach plików informację o zawartości zdjęć. Dzięki temu łatwiej będzie w przyszłości odszukać zdjęcia o potrzebnej tematyce. Unikniemy też problemów przy przenoszeniu lub kopiowaniu plików. Zachowując nazwy nadawane automatycznie przez aparat, możemy przy operacjach kopiowania lub przenoszenia plików nadpisać niechcący stare pliki nowymi. Łatwiej jest też odzyskać zdjęcia w sytuacji, gdy zostaną przypadkowo skasowane lub dojdzie do awarii dysku.
Po przeniesieniu zdjęć na dysk komputera warto zmienić te nazwy, zachowując jednak numerację i dodając tylko opis tematyki zdjęcia.
Systemy operacyjne nie mają niestety funkcji pozwalających szybko zmienić nazwy całej grupy plików. Na szczęście większość programów przeznaczonych do katalogowania zdjęć dysponuje odpowiednimi narzędziami.
Flashplayer 46
Program Picasa 3
Program Picasa pozwala na częściową zmianę kolorystyki zdjęć.
Do utworzenia kolażu w programie Picasa wystarczy kilka kliknięć myszką.
Flashplayer 47
Flashplayer 48
05 Rozszerzenia nazw plików
Zmieniając nazwy plików, pamiętaj o zachowaniu właściwego rozszerzenia nazwy. Dla osób mniej doświadczonych w pracy z komputerem mogą one nie mieć wielkiego znaczenia, tymczasem dla programów graficznych są bardzo ważne, zwłaszcza w Windowsie. W systemie tym do nazwy każdego pliku powinno być dodane po kropce trzyliterowe rozszerzenie (to pamiątka jeszcze po systemach typu DOS). Informuje ono, jakiego rodzaju jest to plik, a także pozwala na przypisanie do pliku programu, za pomocą którego można go edytować. W efekcie pliki o takich samych nazwach, ale różnych rozszerzeniach mogą znacznie różnić się zawartością.
Systemy Mac OSX, tak jak Windows, domyślnie mają wyłączone wyświetlanie rozszerzeń nazw, ale warto je aktywować. Wówczas będzie od razu wiadomo, czy mamy do czynienia z plikami RAW, TIF, JPG, czy też z plikami tekstowymi.
06 EXIF - dodatkowe informację o zdjęciach
Aparaty cyfrowe zapisując zdjęcia, dołączają do nich wiele dodatkowych informacji w formie danych EXIF. Można z nich odczytać model aparatu, parametry ekspozycji, ogniskową obiektywu, czułość, czas otwarcia migawki. W Internecie dostępne są darmowe programy do odczytywania danych EXIF lub ich modyfikowania (np. Opanda EXIF, EXIF Date Changer).
W odróżnieniu od systemu Mac OSX system Windows pozwala na odczyt danych EXIF oraz dopisanie do nich kilku informacji bez użycia specjalnych programów. Niestety nie jest możliwe ani szybkie opisanie dużej liczby plików, ani wykorzystanie danych EXIF podczas wyszukiwaniu zdjęć. Do takich zadań przydają się przeglądarki zdjęć. Dzięki nim można opisywać i segregować zdjęcia, nadawać oceny, przypisywać do różnych kategorii, uzupełniać ich opisy o słowa kluczowe. Informacje te pozwalają na szybkie wyszukiwanie i przeglądanie zdjęć o podobnej tematyce bez potrzeby przeskakiwania między różnymi folderami. Łatwo też oddzielić mniej udane zdjęcia i skupić się tylko na takich, które już wcześniej uznaliśmy za udane.
07 Programy do katalogowania zdjęć
Do wielu aparatów dołączane są proste programy służące przeglądaniu zdjęć. Podobne, aczkolwiek darmowe, propozycje znajdziesz też w Internecie (np. Xnview). Jednak ich możliwości są często ograniczone i z czasem zaczyna brakować bardziej zaawansowanych funkcji. Okazuje się wówczas, że za niezbyt dużą kwotę można kupić aplikacje o wszechstronnych możliwościach. Znacznie ułatwiają one pracę z dużą liczbą zdjęć. Wiele z nich dysponuje też narzędziami do zaawansowanej obróbki fotografii. Pamiętaj tylko, że nie powinno się zmieniać raz wybranego programu. Trzeba by wówczas ponownie przejrzeć w nim wszystkie zdjęcia, aby w prawidłowy sposób je opisać i oznakować, a jest to bardzo pracochłonne.
Spośród darmowych narzędzi warty polecenia jest program Picasa. Wśród komercyjnych, ale jeszcze niezbyt drogich programów, ciekawie prezentuje się ACDSee Photo Manager. Jedną z najdroższych, lecz za to niezwykle wszechstronnych propozycji jest Adobe Lightroom – to nie tylko świetna przeglądarka, ale też bardzo rozbudowany edytor zdjęć.
Picasa 3 – prosto i za darmo – dla początkujących
Przeglądarkę Picasa można pobrać z serwisu Google. Pozwala ona na pobieranie zdjęć i filmów z różnych urządzeń oraz ich przeglądanie i wyszukiwanie. Śledzi na bieżąco zawartość wybranych folderów. Wyświetla podgląd zdjęć zapisanych w typowych formatach i w plikach RAW. Umożliwia dodawanie do zdjęć własnych opisów, zaznaczanie ich gwiazdką i wyszukiwanie zdjęć przedstawiających ludzkie twarze.
Można też definiować kolekcje zawierające dowolnie wybrane zdjęcia. Po wybraniu grupy zdjęć łatwo zmienić ich nazwy, obrócić lub poprawić ich wygląd. Program pozwala na prostowanie zdjęć, przycinanie ich i poprawianie kontrastu oraz jasności i kolorystyki, retuszowanie skaz i usuwanie efektu „czerwonych oczu”. Można też przekształcać zdjęcia kilkunastoma efektami (takimi jak: wyostrzanie, zmiana nasycenia kolorów oraz ich tonacji, zamiana na czarno-białe lub kolory sepii).
Niezwykle ważna jest niedestruktywna praca Picasy. Nawet gdy wprowadzamy zmiany w wyglądzie zdjęć, program w rzeczywistości nie ingeruje w zawartość plików źródłowych, tylko zapamiętuje wprowadzone zmiany i uwzględnia je, wyświetlając zdjęcia na ekranie. Jeżeli chcemy zapisać zdjęcie ze wszystkimi zmianami, należy użyć osobnej funkcji. Wyjątkiem są tylko typowe operacje dokonywane na plikach, takie jak kasowanie, przenoszenie czy kopiowanie plików.
Jeszcze jedną zaletą Picasy jest możliwość błyskawicznego umieszczania zdjęć w serwisie WebAlbum. Równie łatwe jest utworzenie z wybranych zdjęć kolażu, filmu, wygaszacza ekranu albo tzw. stykówki, czyli arkusza z wieloma zdjęciami ułożonymi obok siebie. Można też stworzyć stronę HTML lub upominkową płytę CD. Program pozwala uzupełnić zdjęcia o tzw. geo-tagi (oznaczające lokalizację miejsc, w których zostały wykonane) i opublikować je w serwisie Blogger.
ACDSee 11 Photo Manager – dla zaawansowanych
ACDSee to rozbudowana przeglądarka zdjęć. Operuje jednak wprost na plikach znajdujących się na dysku. Tworzy specjalną bazę miniaturek z podglądami zdjęć, umieszczonych w przeglądanych folderach. Dzięki temu bardzo szybko wyświetla podglądy już raz odczytanych zdjęć. W tym programie można dokonywać typowych operacji na plikach: kasować, kopiować i przenosić oraz zakładać nowe katalogi. W przypadku gdy grozi nadpisanie starych zdjęć nowymi plikami, program wyświetla ich podglądy i pozwala na szybką zmianę nazw plików.
Można też grupowo zmieniać nazwy plików, uzupełniając je o nowe numery albo informacje zaczerpnięte z metadanych. Aplikacja pozwala obracać całe grupy plików, porównywać je między sobą, a także konwertować do nowego formatu zapisu danych czy skalować. Dostępne są funkcje automatycznie poprawiające wygląd zdjęć, zmieniające ich rozmiary lub wyszukujące duplikaty. Zdjęcia można oceniać, przypisywać je do różnych kategorii, a także uzupełniać o słowa kluczowe i opisy.
Rozbudowane funkcje ułatwiają wyszukiwanie zdjęć zgodnie z różnymi kategoriami. Program potrafi tworzyć tapety, wygaszacze ekranu, pokazy slajdów, pliki PDF i PPT, a także filmy zapisywane na płytach CD lub DVD, stykówki i albumy HTML. W prosty sposób wysyła zdjęcia jako załącznik do wiadomości e-mail.
Program wyposażono w rozbudowany edytor obrazu, który pozwala wykonać wiele zaawansowanych operacji na zdjęciach: zmieniać jasność, kontrast, balans bieli, poziomy jasności, usuwać efekt „czerwonych oczu” oraz szumy, wyostrzać zdjęcia, przycinać je, obracać i modyfikować kilkudziesięcioma efektami graficznymi.
Program ACDSee 11 Photo Manager
Poprawa poziomów jasności w ACDSee
Adobe Photoshop Lightroom 2.5 to program do przeglądania zdjęć oraz ich katalogowania.
Lightroom pozwala też na obracanie zdjęć oraz ich kadrowanie i modyfikowanie.
Lightroom wyposażono w kilka podstawowych narzędzi do zmiany wyglądu oraz retuszu zdjęć.
Adobe Lightroom 2.5 – dla profesjonalistów
Trudno nazwać Adobe Photoshop Lightroom przeglądarką. Podgląd zdjęć, ich opisywanie, katalogowanie oraz wyszukiwanie to tylko niewielka część możliwości tego programu. Pozwala on na daleko idącą edycję zdjęć, zaawansowane tworzenie pokazów zdjęć wraz z napisami początkowymi i końcowymi, podkładem muzycznym i podpisami. Można też w różnorodny sposób drukować zdjęcia oraz tworzyć internetowe pocztówki, albumy i prezentacje.
Przy przeglądaniu zdjęć łatwo zaznaczyć szybko wybrane fotografie specjalną flagą, oceną lub kolorem obramowania. Program potrafi tworzyć różnego rodzaju katalogi mieszczące zdjęcia, a właściwie odwołania do nich oraz ich miniaturki, pogrupowane według wybranych kategorii. Umożliwia też dodawanie opisu i słów kluczowych.
Potężny zestaw narzędzi pozwala na szybką zmianę kolorystyki, ekspozycji, jasności i kontrastu oraz balansu bieli i nasycenia kolorów. Można wyostrzać obraz, usuwać szumy i aberracje chromatyczne, a także tworzyć i niwelować efekt winietowania. Program pozwala na usuwanie skaz i drobnych wad oraz efektu „czerwonych oczu”. W prosty sposób można przycinać i obracać zdjęcia. Zmiany te są wprowadzane na całym zdjęciu, wybiórczo (we wskazanych miejscach) lub płynnie zmieniając natężenie efektu na wybranym obszarze.
Tak jak Picasa, Lightroom nie modyfikuje oryginalnych zdjęć. Wszystkie zmiany pamiętane są wyłącznie w programie i zawsze można wrócić do pierwotnego wyglądu zdjęcia. Chcąc uzyskać zdjęcia ze wszystkimi zmianami, należy je zapisać osobno na dysku. Program pozwala nawet na tworzenie wirtualnych kopii zdjęć, dzięki czemu można je różnorodnie modyfikować, bez zajmowania dodatkowego miejsca na dysku, co przydaje się przy profesjonalnym wykorzystaniu fotografii.
08 W kolejnej części
W następnej części artykułu przedstawimy metody ochrony cyfrowych zdjęć przed zniszczeniem. Zaprezentujemy urządzenia, jakie można do tego celu wykorzystać, a także rozwiązania korzystające z sieci komputerowych oraz Internetu. Przedstawimy też dokładniej możliwości, jakie oferuje program Picasa.
Na kolejny artykuł z tego cyklu
zapraszamy 8 lutego 2010
Natomiast już 8 stycznia 2010 drugi artykył z cyklu
Jak wybierać zdjęcia
Ćwiczenia
1. Sprawdź, czy twój aparat pozwala na zmianę nazwy folderu, w którym umieszczane są zdjęcia, i jeśli jest to możliwe, ustaw własną nazwę.
2. Utwórz folder z datą powstania ostatnio wykonanych zdjęć oraz opisem sytuacji, w jakiej zostały zarejestrowane. Wyszukaj zdjęcia, które powinny znaleźć się w tym folderze, i przenieś je do niego.