małoobrazkowego. Wprowadza to niestety sporo zamieszania, często bowiem nawet nie zdajemy sobie sprawy z rzeczywistej ogniskowej stosowanego obiektywu.

Film małoobrazkowy (klatka 24 × 36 mm) był przez wiele lat najpopularniejszym materiałem fotograficznym. Na świecie żyją miliony (jeśli nie miliardy) osób, które korzystały z małoobrazkowych kompaktów i lustrzanek. Osoby te pamiętają, że standardowy obiektyw dla tego formatu ma ogniskową 50 mm. Wszystkie krótsze są szerokokątne, dłuższe to teleobiektywy. Trudno się więc dziwić producentom piszącym na swoich aparatach np. „obiektyw 35-105 (dla formatu 35 mm)”. Wiedzą, że w ten sposób informacja o zakresie zmiany kąta widzenia obiektywu dotrze do szerszej grupy osób. Jednak jeśli podaje się taki zakres kątów widzenia dla małego kompaktu, na przykład z matrycą rozmiaru 1/2,5", znaczy to, że jego obiektyw ma ogniskową od około 6 do około 18 mm. Nie powinno więc dziwić, że za jego pomocą nie zrobimy portretowych zdjęć z rozmazanym tłem, ponieważ im szerszy obiektyw (czyli im krótsza ogniskowa), tym większa głębia ostrości. Nawet po wybraniu najdłuższej ogniskowej zakres głębi ostrości takiego zooma jest ponad 6 razy większy niż dla prawdziwego małego obrazka. Lustrzanki cyfrowe z matrycą APS-C (ok. 22 × 15 mm) również dają więcej głębi ostrości przy takim samym kącie widzenia – pamiętamy o stosowaniu przelicznika 1,5 × lub 1,6 ×.

Niewykluczone, że to właśnie kwestia głębi ostrości była jednym z motorów napędzających rozwój cyfrowych lustrzanek z pełną klatką. Korpusy Nikona D3 i Nikona D700 umożliwiają bowiem w zakresie ostrości osiągnięcie rezultatów, które pamiętamy jeszcze z ery analogowej.

Kolejnym parametrem wpływającym na głębię ostrości jest wielkość otworu względnego obiektywu. Im wyższa liczba przysłony (np. f/2.8 – f/4 – f/5.6), tym większa głębia ostrości. Tu również widać, że postęp ostatnich lat de facto ogranicza fotografów. Zaczynając 20 lat temu tradycyjnym kompaktem lub starą lustrzanką, mieliśmy do dyspozycji stałoogniskowy obiektyw o maksymalnej przysłonie f/2 lub nawet f/1.8. Dziś popularne zoomy do lustrzanek zaczynają się od f/3.5, a czasem (w przypadku zoomów długoogniskowych) od f/5.6. Obiektywy ze światłem f/2.8 to zazwyczaj drogie konstrukcje profesjonalne. Dzięki wbudowanym lampom błyskowym, czułym matrycom i układom redukcji drgań możemy dziś fotografować praktycznie po ciemku, jednak możliwość wpływu na głębię ostrości jest teraz dużo mniejsza niż kiedyś.

Na szczęście nie wszystko stracone. Trzecim czynnikiem wpływającym na głębię ostrości jest odległość od fotografowanego obiektu. Im bliżej, tym mniejszy zakres ostrości na zdjęciu. Najlepiej znają ten problem miłośnicy makrofotografii – zbliżając się do fotografowanych owadów, otrzymują głębię ostrości na poziomie ułamków milimetra. w „normalnej” fotografii zjawisko to jest widoczne w nieco innej skali. Za to bardzo łatwo je wykorzystać. Jeśli nie można zrobić czyjegoś portretu za pomocą ogniskowej portretowej, bo tło jest zbyt ostre, warto zbliżyć się do fotografowanej osoby (nawet kosztem skrócenia ogniskowej). Efekt rozmycia tła nasila się bowiem po zbliżeniu o każdy centymetr.

Kolejną ważną kwestią, która wiąże się z wybraną odległością zdjęciową, jest sam zasięg głębi ostrości. Nie jest on bowiem symetryczny w stosunku do ustawionej na obiektywie odległości.

04Po co i na co?

Jak już wspomniałem we wstępie – głębia ostrości jest ważnym elementem budowania fotografii. Zwłaszcza w dzisiejszych czasach, kiedy ze wszystkich stron otaczają nas superostre zdjęcia, warto pomyśleć, w jaki sposób ograniczenie głębi ostrości wpływa na artystyczny wyraz zdjęć.

Wyizolowanie ostrego obiektu skupia na nim uwagę widza. Klasycznym tego przykładem są portrety robione za pomocą długich teleobiektywów. Ostra twarz na nieostrym tle to fotografia, która zawsze będzie dobrze świadczyć o jej autorze. Jeśli jednak mamy już sprzęt, który umożliwia uzyskanie niewielkiej głębi ostrości, warto pójść jeszcze dalej. Jasne portretowe teleobiektywy (np. AF Nikkor 85mm f/1,4D lub AF Nikkor 180mm f/2,8 IF-ED) pozwalają na otrzymanie głębi ostrości obejmującej jedynie mały fragment twarzy – np. jedno oko lub pojedynczy kosmyk włosów.

Zastosowania małej głębi ostrości nie należy ograniczać do portretów. Nie odchodząc daleko od twarzy, poprzez otwarcie przysłony można uzyskać ciekawe efekty również przy fotografowaniu aktu. Zazwyczaj ambicją autorów zdjęć ludzkiego ciała jest pokazanie wszystkiego jak najostrzej (w fotograficznym znaczeniu tego słowa). Może jednak warto spróbować czegoś innego?

Również w szeroko rozumianej fotografii krajobrazowej i przyrodniczej za pomocą przemyślanego ustawienia ostrości możemy uzyskać interesujące zdjęcia. Czasy dominacji fotografów należących do grupy f/64 minęły na szczęście dość dawno. Teraz możemy próbować narysować ostro jedną gałąź, pojedynczy kamień.

Głębia ostrości jest również podstawowym narzędziem wykorzystywanym przez reporterów. Odpowiednio ustawiając przysłonę, akcentują oni najważniejsze elementy kadru. Na domowe podwórko możemy ten patent przenieść, fotografując rodzinne spotkania. Kilka portretów z nieostrym tłem z pewnością sprawi, że rodzina uzna was za profesjonalistów.

I wreszcie – ograniczenie głębi ostrości pozwala uratować zdjęcia, które bez tego zabiegu byłyby do niczego. Jeśli tłem dla ważnego motywu są rzeczy, na których nam nie zależy, warto z nich zrezygnować. Gdyby tylko otworzyć przysłonę – o ileż lepiej by wyglądały?

Aby w pełni świadomie wybierać odpowiednią głębię, musimy zdać sobie sprawę z ograniczeń, jakie związane są z budową wizjerów dzisiejszych aparatów.