• Tekst: Wojtek Tkaczyński O autorze
• Zdjęcia: Wojtek Tkaczyński O autorze
• Zobacz: Dyskusje

02 Czy w oku jest migawka?

Każdy był kiedyś w kinie. Ruch widziany na ekranie jest płynny. Dlaczego? Oko nie tworzy obrazu bez przerwy – po tym, jak w siatkówce powstaje impuls (zmierzający nerwem wzrokowym do mózgu), elementy światłoczułe muszą mieć chwilę na regenerację. Już bracia Lumière zauważyli, że oglądając obrazy zmieniające się szybciej niż wynosi wspomniany czas regeneracji oka, mamy wrażenie płynności ruchu. A skoro 24 klatki na sekundę dają płynny ruch, możemy założyć obecność w naszym oku migawki o czasie otwarcia około 1/20-1/30 sekundy.

Podobne przykłady można mnożyć w nieskończoność. Wszystkie one dotyczą jednak sytuacji w miarę oczywistych, a na fotografii można pokazać więcej. Na przykład fotografując poruszające się źródła światła na ciemnym tle. Samochodowe reflektory zostawiają na matrycy ślad, którego nie jesteśmy w stanie zauważyć gołym okiem. Odpowiedni wybór pozycji aparatu pozwala na tworzenie ciekawych kadrów wypełnionych kolorowymi liniami.

Zastosowanie długiego czasu ekspozycji pozwala pokazać na zdjęciach dodatkowy wymiar – upływający czas. Nieruchomy aparat i otwarta migawka rejestrują ruch, którego nie jesteśmy w stanie zauważyć w żaden inny sposób. Najłatwiej sprawdzić to, kierując aparat w stronę chmur. Nawet w bezwietrzne dni przesuwają się one po niebie – choć nie na tyle szybko, by zwrócić naszą uwagę. Najprostsze zdjęcie krajobrazu zyskuje, jeśli na niebie widać dramatyczne pasma chmur. Długi czas naświetlania zmienia gwiazdy na niebie w jasne linie tworzące kręgi wokół Gwiazdy Polarnej. Bardzo długa ekspozycja potrafi zmienić najprostszy widok w całkowicie surrealną abstrakcję. Powierzchnia morza naświetlanego przez kilka godzin wygląda jak gładki asfalt. To jednak zadanie dla bardziej wtajemniczonych. Najlepiej zaczynać od zwykłego strumyka.

W praktyce możemy spotkać jedynie kilka problemów. Podstawowym jest pomiar ekspozycji. Jasna piana tworzona przez wzburzoną wodę nieco oszukuje światłomierz. Trudno jednak mówić tu o korekcji ekspozycji. Czas naświetlania ma bowiem wpływ na jakość rozmycia (patrz: ćwiczenie 1). Trzeba zrobić kilka zdjęć z różnym czasem i wybrać ten, który da najciekawszy efekt artystyczny. Potem zaś należy ocenić histogram. Jeśli zdradza tendencję do niedoświetlenia lub prześwietlenia – zmieniamy czułość i/lub przysłonę (pamiętając o jej wpływie na głębię ostrości).

Fotografując w nocy, również nie można liczyć na światłomierz. Pojedyncze źródła światła – takie jak samochodowe reflektory – nie dają się dokładnie zmierzyć. Wyjściem jest bracketing. Najpierw – robiąc kilka zdjęć – szukamy czasu dającego najlepsze rozmycie. Potem zaś dobieramy przysłonę i czułość dające prawidłową ekspozycję.

Spore jest też ryzyko poruszenia aparatu prowadzącego do nieostrych zdjęć. Wspomniałem już o wężyku spustowym. Kto go nie ma, może spróbować samowyzwalacza. Puryści zaś powinni pamiętać o podnoszeniu lustra przed naciśnięciem spustu migawki.

Czasem zdarza się, że jest za jasno, by długi czas otwarcia migawki pozwalał osiągnąć odpowiednio długą ekspozycję nawet po maksymalnym zamknięciu przysłony i obniżeniu czułości. Kiedy fotografujemy rzekę w środku dnia, okazuje się czasem, że nie da się zastosować czasu 1/2 lub 1/4 sekundy. Ratunkiem są filtry pochłaniające światło. Wiele osób używa filtra polaryzacyjnego, który nie zmieniając równowagi barw, pochłania co najmniej dwie wartości przysłony. Jeśli ktoś na poważnie zamierza się zająć fotografią z długimi czasami otwarcia migawki, powinien zainwestować w neutralne filtry szare. Na rynku dostępne są filtry o gęstości jednego, dwóch lub trzech stopni przysłony. Na dodatek można je łączyć ze sobą. Można wtedy fotografować z dowolnie długim czasem, nie czekając na zmierzch.

Fotografowanie z długim czasem otwarcia migawki może prowadzić do zaskakujących rezultatów. Technika ta jest prosta do opanowania i nie wymaga szczególnych inwestycji w sprzęt. Trzeba tylko umieć dostrzec odpowiedni motyw. Sposobu, w jaki jego ruch zostanie pokazany na zdjęciu, w żaden sposób nie da się przewidzieć. Jeśli jednak trochę poćwiczymy – nasze zdjęcia awansują na wyższy poziom.