Najważniejszą do zrozumienia jest z pozoru oczywista prawda: dlaczego niektóre zdjęcia lepiej zagrają w kolorze, a inne w czer- ni i bieli. Otóż   kolorowe   fotografie   opierają   się na...  kolorze,
a czarno- białe na luminancji (czyli jasności). Wyobraźmy sobie misę pełną owoców. Jesteśmy w stanie rozpoznać je po kształcie, ale na zdjęciu kolorowym cytryna będzie żółta, pomarańcza pomarańczowa, a jabłko czerwone. Tymczasem na zdjęciu czarno-białym wszystko będzie szare, możliwe nawet, że będzie to szarość o tej samej jasności. Nie o to nam chyba chodziło. (Jednak da się temu zaradzić – patrz ramka).

Fotografując w czerni i bieli, należy skupić się na zróżnicowaniu jasności, nie dajmy się zwieść feerii barw. Dzięki pozbawieniu zdjęcia kolorów łatwiej skupić się na konturach, strukturze i fa- kturze – zwrócić uwagę widza na te aspekty obrazu, które umknęłyby w tęczowej palecie barw. Zawężenie tonalności obrazu do skali szarości oddala go od rzeczywistości i przesuwa w stronę interpretacji, choćby emocjonalnej.

Zdjęcia czarno-białe odwołują się do graficznych korzeni foto- grafii. Tak jak drzeworyt czy linoryt opierają się na kształcie i as- pektach związanych z fizycznością przedmiotu. Dzięki odjęciu kolorów łatwiej zwrócić uwagę na fakturę, która na zdjęciu kolo- rowym może pozostać niezauważona, zdominowana żywą barwą.

Rozpisałem się w samych superlatywach o czerni i bieli – czyżby kolor nie miał zalet? Ależ ma, i to wiele. Zacznijmy od tego, że nie ma sobie równych w wiernym opisywaniu rzeczywistości. W końcu oglądamy świat właśnie w kolorze. Również jeśli chodzi o mocne środki wyrazu, budowanie nastroju i dramaturgii, kolor w niczym nie ustępuje czerni i bieli.

Kolor może przyciągać uwagę równie mocno jak światłocień czy mocny kontrast i ostry kontur. Osoba w czerwonym płaszczu będzie się bardzo wyróżniała na tle szarego tłumu przechodniów. Taki akcent barwny to jedna z najskuteczniejszych technik skupiających uwagę widza na danym elemencie zdjęcia kolorowego. Stopniowe oziębianie się światła wraz ze wzrostem odległości od aparatu w znaczny sposób potęguje poczucie głębi (jest to widoczne szczególnie w górach).

Na co dzień kolory wywołują w nas odpowiednie uczucia – żółty i pomarańczowy   to   barwy   ciepłe,   czerwień jest dynamiczna, błękit   jest chłodny   i wprowadza   poczucie dystansu, a zieleń działa kojąco.