Określenie „balans bieli” to kalka językowa z angielskiego white balance. Termin ten oznacza software’owy mechanizm równoważenia bieli, czyli interpretacji surowych danych z matrycy (o czym później), żeby biel była na zdjęciu biała, w celu uniknięcia niezgodnego z rzeczywistością zafarbu. Ludzkie oko ma ogromne zdolności adaptacyjne i potrafi się przystosować do różnych warunków oświetleniowych, nie tylko jasności (po chwili spędzonej w ciemności zaczynamy widzieć kontury przedmiotów, a ostre słońce razi nas tylko przez chwilę), ale też różnych kolorów światła. Nasz mózg to najskuteczniejszy system balansu bieli świata – on wie, co powinno być białe, co czerwone, zielone itp., nawet w bardzo wymagających sytuacjach widzimy prawidłowo (pomijając oczywiście sytuacje skrajne, np. podczas koncertów). Aparat tak nie potrafi, trzeba mu pomóc w podjęciu decyzji, wybierając odpowiednie ustawienie odpowiadające temperaturze barwowej najczęściej spotykanych źródeł światła.

Temperaturę światła, mającą wpływ na jego kolor (widziany przez ludzkie oko), mierzy się w Kelvinach (nie w „stopniach Kelvina”!). Wbrew intuicji, im wyższa temperatura podawana w Kelvinach, tym „zimniejsze światło”. Za barwy ciepłe przyjęło się uważać żółcie i czerwienie – gorące słońce ma przecież właśnie ten zakres tonalny. Z kolei synonimem barwy zimnej jest niebieski. Są to oczywiście skojarzenia czysto emocjonalne, ale na tyle powszechne, że trudno się od nich uwolnić. Lecz kiedy chcemy zrozumieć temperaturę światła, jest to konieczne, ponieważ tutaj jest odwrotnie.

Temperatura barwowa różnych rodzajów światła zazwyczaj ma wartość umowną, bo nie ma przecież jednego, wzorcowego rodzaju światła słonecznego czy żarowego. Poniższe wartości oscylują w powszechnie przyjętych granicach:

• – światło żarowe: 3500 K,
• – światło jarzeniowe: od 2700 K do 7200 K (białe 3700 K),
• – światło słoneczne (powszechnie nazywane dziennym): 5200 K,
• – światło lampy błyskowej: 5400 K,
• – chmury: 6000 K,
• – cień: 8000 K.

04W praktyce

W najczęściej spotykanych warunkach oświetleniowych (światło dzienne, chmury) automatyka aparatu poradzi sobie znakomicie. Są jednak sytuacje, w których warto, a nawet trzeba, sięgnąć przynajmniej do ustawień predefiniowanych. Tryb Auto ma ograniczony zakres temperatur barwowych, który zazwyczaj nie obejmuje dolnych wartości, przez co nie radzi sobie np. ze światłem żarowym. Automatyka ustawi balans bieli tak, że zdjęcia będą miały mocną żółtą dominantę i o wiernym oddaniu kolorów możemy zapomnieć.

Światło jest kapryśne i lubi czasem płatać figle. Nierzadko fotografujemy w sytuacjach, w których źródeł światła jest kilka (np. dzienne, żarowe i jarzeniowe – mówimy wtedy o świetle mieszanym), często o temperaturze barwowej z krańców skali, przez co po prostu nie da się zrobić zdjęcia o neutralnych barwach. Czasami można wyodrębnić główne, najmocniejsze źródło światła – wtedy ustawiamy balans bieli z myślą o nim. Zdarza się jednak, że wszystkie źródła są tak samo silne i mają taki sam wpływ na wygląd fotografowanej sceny. Nie ma wtedy rady – musimy wybierać. Trzeba się zdecydować na któreś ustawienie i pogodzić z faktem, że część zdjęcia będzie wyglądała nienaturalnie (ale czy to na pewno źle? – patrz ramka). Ewentualnie możemy wykonać kilka zdjęć przy różnych ustawieniach i potem wybrać to, które najbardziej przypadnie nam do gustu.

Tradycyjnie już w podsumowaniu ponownie zachęcę do brania spraw we własne ręce i świadomego wyboru wszystkich parametrów zdjęciowych. Nie obrażajmy się na cyfrę, że dała nam kolejne zagadnienie fotograficzne do poznania, bo